Serdecznie zapraszam do odcinka 8., z serii Wilcze echa, pod tytułem Wiarołomny Sługa. W tym odcinku opowiem o ukraińskim metropolicie Kościoła greckokatolickiego Andrzeju Szeptyckim.

Andrzej Szeptycki (1865-1944 Lwów)161 lat temu, 29 lipca 1865 r. we wsi Przyłbice, urodził się Andrzej, syn hrabiego Jana Kantego Remigiana Szeptyckiego i Zofii Ludwiki Cecylii Konstancji Szeptyckiej, hrabianki Fredro, córki Aleksandra Fredry. Chłopiec został ochrzczony w obrządku rzymskokatolickim w kościele św. Trójcy w Bruchnalu. W 1883 roku Szeptycki odbył jednoroczną służbę wojskową w armii Austro-Węgier, w pułku huzarów w Krakowie. Studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie i Wrocławiu, gdzie w 1888 r. obronił doktorat. Niespodziewanie dobrze zapowiadający się prawnik, w wieku 23 lat porzuca karierę, a nawet życie świeckie i postanawia piąć się wysoko w górę, ale tym razem po drabinie kościelnej. Nieznane są powody tak drastycznej zmiany kariery Szeptyckiego. Być może na jego decyzję miało wpływ spotkanie z Władimirem Sołowjowem i Wołodymyrem Antonowyczem w miesiącach zimowych roku 1887, podczas podróży po Imperium Rosyjskim.

W oficjalnej biografii Andrzeja Szeptyckiego czytamy:

[...] Andrzej Szeptycki, właściwie hrabia Roman Maria Aleksander Szeptycki (ukr. Андрій Шептицький, ur. 29 lipca 1865 w Przyłbicach, zm. 1 listopada 1944 we Lwowie) – duchowny greckokatolicki, w latach 1899–1900 biskup stanisławowski, w latach 1900–1944 arcybiskup metropolita lwowski i halicki, biskup kamieniecki. Czcigodny Sługa Boży Kościoła katolickiego.

O ile informacje o funkcjach kościelnych pełnionych przez Szeptyckiego są faktami bezspornymi, to ostatnie zdanie już takim faktem nie jest. Posługując się faktami z życiorysu Szeptyckiego, spróbuję odpowiedzieć na 2 pytania: Po pierwsze czy można nazwać tego człowieka czcigodnym? Po drugie czy był on faktycznie sługą Bożym?

Leon XIII (1810-1903 Watykan)Oto kilka faktów z jego biografii:

2 czerwca 1888 wstąpił do nowicjatu bazylianów w Dobromilu i 1 lipca 1888 przyjął podczas obłóczyn imię zakonne Andrej. W 1890 – jeszcze przed święceniami kapłańskimi – został przeorem. 3 września 1892 w Przemyślu został wyświęcony przez biskupa Juliana Pełesza. 2 lutego 1899 został mianowany biskupem ordynariuszem stanisławowskim, a 31 października 1900 został mianowany przez papieża Leona XIII metropolitą halicko-lwowskim. Był rzecznikiem idei zjednoczenia prawosławia z greko-katolicyzmem, a także zjednoczenia wszystkich Ukraińców w jednym obrządku. Andrzej Szeptycki był duchowym przywódcą Ukraińców.

Posiedzenie Izby Panów Reichsratu, Wiedeń 1868, Austro-WęgryPowyższe fakty historyczne wskazują na niespotykaną i oszałamiającą karierę Szeptyckiego w hierarchii kościelnej oraz nadzwyczajny awans na duchowego przywódcę Ukraińców. Jednakże kolejne informacje wskazują na całkowicie odmienny kierunek w jego dotychczasowej karierze kościelnej. W latach 1901–1914 poseł na Sejm Krajowy Galicji i wicemarszałek izby do początku 1912. W latach 1903–1914 członek Izby Panów Reichsratu Przedlitawii w Wiedniu. Od tego czasu konsultowano z nim wszystkie ważniejsze wydarzenia ukraińskiego życia politycznego w Galicji Wschodniej. Szeptycki staje się politykiem związanym z Austro-Węgrami (Niemcami), pomimo pełnienia funkcji kościelnych w II RP. 1 listopada 1918 rano metropolita został poinformowany przez ukraińskich oficerów o przejęciu włdzy we Lwowie i proklamowaniu niepodległej państwowości ukraińskiej w Galicji Wschodniej. Został posłem Ukraińskiej Rady Narodowej ZURL jako członek Izby Panów, a od 14 grudnia 1918 – Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej.

Symon Petlura i Józef Piłsudski przyjeżdżają do Winnicy w 1920 rokuPrzyjrzyjmy się bliżej poglądom Szeptyckiego. W obliczu konfliktu polsko-ukraińskiego Andrzej Szeptycki opowiedział się po stronie ukraińskiej. Za decyzją tą stało jego samookreślenie narodowe i wizja, że poprzez utworzenie niepodległej Ukrainy, uda się zjednoczyć cerkiew prawosławną na Ukrainie z cerkwią greckokatolicką. W kwietniu 1920 roku Andrzej Szeptycki poparł sojusz polsko-ukraiński, wyrażony w układzie Piłsudski-Petlura. 16 grudnia 1920 roku Andrzej Szeptycki, udał się do Rzymu, gdzie przebywał do marca roku następnego. Szeptycki oficjalnie popierał Ukrainę, która wystąpiła wrogo przeciwko Polakom.

Powstają pytania: Dlaczego Szeptycki spędził aż 3 miesiące w Rzymie? Dlaczego tam pojechał i co w tym czasie robił? Oto odpowiedzi na te pytania:

Pretekstem do wyjazdu była zaległa wizyta ad limina apostolorum, na którą władze polskie wyraziły zgodę. Faktycznie podróż miała na celu czynienie starań (obok emigracyjnego rządu ZURL) u zachodnich rządów o uznanie suwerenności Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej na terenie Galicji Wschodniej. Szeptycki uważał, że Ententa jest formalnym mandatariuszem Galicji Wschodniej, a przekazując ją Polsce, zdradziła Ukraińców, gdyż obszar ten powinien stanowić niepodległe państwo ukraińskie. Twierdził, że Polacy nie są w stanie obronić swojej niepodległości, a ponadto sami są imperialistami i wynaradawiają Ukraińców. No cóż, wychodzi szydło z worka, nasz Szeptycki przestaje już być taki czcigodny i mało wspólnego ma ze służbą Bogu. Występuje oficjalnie przeciwko państwu polskiemu i przeciwko Polakom.

Józef Teodorowicz (1864-1938 Lwów)Co na to polscy politycy i duchowni? Według polskich dyplomatów, pełniących misję w krajach, po których podróżował (Belgia, Holandia, Francja, Anglia), jego działalność była szkodliwa dla państwa polskiego z powodu uznawania emigracyjnego rządu Petruszewycza i dążenia do umiędzynarodowienia kwestii Galicji Wschodniej. Głoszone przez Szeptyckiego za granicą poglądy krytykowali również: arcybiskup metropolita krakowski Adam Stefan Sapieha i arcybiskup lwowski obrządku ormiańskiego Józef Teofil Teodorowicz.

Co na to Watykan? W Watykanie rozważany był nawet projekt odsunięcia metropolity Szeptyckiego od posługi w diecezji i przeniesienia go do Rzymu w celu zastąpienia jego osoby inną, bardziej ugodową w stosunkach z państwem polskim, poseł RP Władysław Skrzyński sugerował nominację Szeptyckiego na metropolitę greckokatolickiego w Stanach Zjednoczonych. Innym wyrazem poparcia Watykanu dla stanowiska Polski było zdementowanie w gazecie watykańskiej L’Osservatore Romano zarzutów Szeptyckiego na niewłaściwe traktowanie Ukraińców w Polsce.

Aristide Briand (1862-1932 Paryż)Watykan co prawda rozważał przeniesienie Szeptyckiego do Rzymu, ale ostatecznie nic nie zrobił w tej sprawie. Bardziej stanowczo zareagował rząd francuski. Premier sprzymierzonej z Polską Francji, Aristide Briand, podczas udzielonej w 1921 Szeptyckiemu audiencji oświadczył, że rząd francuski kwestię Galicji Wschodniej uważa za wewnętrzną sprawę Rzeczypospolitej i sugerował bezpośrednie porozumienie Ukraińców z Warszawą, deklarując poparcie dla takich rozmów.

Prezydent USA, Warren Harding (1865-1923 San Francisco)Po nieudanej wizycie we Francji, juz nie czcigodny i nie służący Bogu Andrzej Szeptycki wyjeżdża do Kanady aby tam realizować antypolską politykę. W sierpniu 1921 metropolita udał się do Kanady, a następnie do Stanów Zjednoczonych, gdzie przyjął go na audiencji prezydent USA Warren Harding. 23 listopada 1921 Szeptycki osobiście złożył w Departamencie Stanu USA memorandum, w którym stwierdził, że Rada Najwyższa przekazała Polsce Galicję Wschodnią pod wrogą i obcą okupację. W biografii Szeptyckiego znajdujemy co najmniej dziwne, jak i nieprawdziwe stwierdzenie, że Andrzej Szeptycki: „Nie prowadził otwartej agitacji politycznej".

Premier Francji, Raymond Poincaré (1860-1934 Paryż)Zaprzeczają temu kolejne fakty. Niektóre wystąpienia Szeptyckiego w Stanach Zjednoczonych miały jednak charakter polityczny – opowiadał się jednoznacznie za niepodległością Ukrainy. W marcu 1922 udał się do Brazylii, po pomoc dla ludności Ukrainy. Szeptycki nie został przyjęty przez prezydenta da Silvę, a prymas kardynał Cavalcani odmówił mu poparcia. W sierpniu 1922 poprzez Stany Zjednoczone i Kanadę powrócił do Europy. W marcu 1923 na osobistej audiencji u kolejnego premiera Francji Raymonda Poincaré uzyskał zapewnienie, że prawa Ukraińców w Galicji będą zagwarantowane. Jednak dalsze zabiegi dyplomatyczne Szeptyckiego o uzyskanie gwarancji dla autonomii Galicji Wschodniej nie przyniosły skutków. Po wojażach zagranicznych, w celach politycznych, występując przeciwko Polsce i Polakom, Andrzej Szeptycki zamierza powrócić do Polski.

Jewhen Petruszewycz (1863-1940 Berlin)Po ostatecznym uznaniu przez aliancką Radę Ambasadorów suwerenności Polski nad Galicją Wschodnią (15 marca 1923) i samorozwiązaniu następnego dnia rządu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej Jewhena Petruszewycza, Andrzej Szeptycki zadecydował o powrocie w granice Polski. Polska opinia publiczna była zbulwersowana faktem powrotu Szeptyckiego, ponieważ prasa polska szeroko relacjonowała jego postawę podczas podróży zagranicznej. Warunkiem rządu RP dla udzielenia metropolicie (po interwencji Watykanu) wizy wjazdowej do Polski, było ogłoszenie przezeń listu pasterskiego do grekokatolików, wzywającego do posłuszeństwa dla władzy państwowej i złożenie deklaracji lojalności wobec państwa polskiego.

Marian Seyda (1679-1967 Buenos Aires)Czy Szeptycki podpisał deklarację lojalności wobec państwa polskiego? Bez wątpienia metropolita nie był lojalny ani wobec Boga, ani wobec kraju, którego był obywatelem. Oto kolejne fakty: Deklaracja o lojalności wobec państwa polskiego nie padła, związany z endecją minister spraw zagranicznych Marian Seyda próbował bezskutecznie uniemożliwić wyjazd Szeptyckiego z Rzymu. Metropolita wyruszył koleją do Polski. W związku z tym Komitet Polityczny Rady Ministrów podjął decyzję o zatrzymaniu Szeptyckiego podczas przekraczania granicy i przedłożeniu mu deklaracji lojalności. W nocy z 22 na 23 sierpnia 1923 został zatrzymany na granicy polsko-czechosłowackiej mając zamiar dotrzeć do Lwowa, przewieziony do klasztoru sióstr szarytek w Poznaniu, gdzie przez następne dwa miesiące przebywał w areszcie domowym.

Co robił Szeptycki w Poznaniu? Przebywając w Poznaniu, kontaktował się z rządem polskim za pośrednictwem biskupa Jozafata Kocyłowskiego. Po ogłoszeniu we Lwowskich Wiadomościach Archidiecezjalnych nowego listu pasterskiego i złożeniu 4 października 1923 na ręce prezydenta Stanisława Wojciechowskiego, w czasie osobistej audiencji, deklaracji lojalności wobec państwa polskiego, zezwolono na powrót metropolity do archikatedry Świętego Jura.

Stanisław Grabski (1871-1949 Sulejówek)Czy Szeptycki był faktycznie lojalny wobec państwa polskiego? Pomimo zobowiązań Szeptyckiego do lojalności wobec Polski, jego działania polityczne nie ustały. W konsekwencji ze strony polityków endecji pojawiały się w dalszym ciągu propozycje odsunięcia metropolity z zajmowanego stanowiska. Jeden z czołowych działaczy Związku Ludowo-Narodowego Stanisław Grabski pisał:

[...] Dyplomacja polska powinna znaleźć argumenty, by wytłumaczyć w Watykanie, że po tych krwawych walkach w Małopolsce Wschodniej potrzebny jest inny pasterz metropolii lwowskiej.

Jaki był stosunek Andrzeja Szeptyckiego do 14 Dywizji Grenadierów SS (SS Galizien) i UPA? W 1943 r. Niemcy w ramach Waffen-SS utworzyli 14 Dywizję Grenadierów SS rekrutowaną z ochotników ukraińskich. Biskupi greckokatoliccy Josyf Slipyj i Nikita Budka odprawili mszę dla żołnierzy dywizji. Do dywizji Szeptycki delegował kapelanów greckokatolickich, aby wzmóc działalność duszpasterską oraz przeciwdziałać zdemoralizowaniu wiernych, co jednak zdaniem Andrzeja Zięby, nie przyniosło żadnego skutku. Szeptycki nie potępił tych, którzy wstąpili do dywizji SS. Podobny stosunek miał metropolita do UPA – ani jej nie potępiał, ani nie popierał.

Bolesław Twardowski (1864-1944 Lwów)Na czele archidiecezji lwowskiej, obejmującej tereny Małopolski Wschodniej, stał od 1923 r. arcybiskup metropolita Bolesław Twardowski. Zwracał się on wielokrotnie do arcybiskupa metropolity Szeptyckiego z prośbami o powstrzymanie zbrodni. 30 lipca 1943, w obliczu kulminacji wydarzeń rzezi wołyńskiej, arcybiskup Twardowski skierował list do metropolity Szeptyckiego z prośbą o zapobieżenie podobnym wypadkom w Galicji.

W listach do abp. Twardowskiego Szeptycki twierdził, że eksterminację Polaków poprzedziły:

[...] bardzo liczne zabójstwa Ukraińców tylko dlatego, że byli Ukraińcami na Wołyniu, Lubelszczyźnie, Chełmszczyźnie i w okolicach Leżajska. Ponadto wskazywał on, że mordy na Polakach to również dzieło band dezerterów i porachunków.

Zdaniem ks. prof. Józefa Mareckiego podobne zarzuty niemające potwierdzenia w faktach, wskazywały na głęboką niewiedzę bądź raczej cynizm Szeptyckiego.

Według przytoczonych faktów, mówienie o domniemanej niewiedzy Andrzeja Szeptyckiego, będącego duchowym przywódcą Ukraińców, jest albo wyrazem całkowitej ignorancji i nieznajomości faktów, albo niespotykanej wręcz naiwności. Szeptycki doskonale wiedział o ludobójczych mordach na Polakach na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej, co więcej błogosławił, ale chyba w imię swojego nowego Boga, czyli szatana, mordy dokonywane przez ludność ukraińską na Polakach. Święcenie narzędzi zbrodni jak siekier, wideł, pił, noży i innych, w cerkwiach greckokatolickich, przez tamtejszych, rzekomych duchownych, jest niezaprzeczalnym faktem. Duchowni ci podczas regularnych nabożeństw wzniecali w Ukraińcach przerażającą wręcz nienawiść, przede wszystkim do Polaków, ale również Żydów, Rosjan i innych narodowości zamieszkujących tereny Polski wschodniej. Niestety nadal trwają próby zakłamywania historii i wybielania postaci Andrzeja Szeptyckiego.

Na tym zakończę odcinek 8, w którym opowiedziałem o zadziwiającej karierze kościelnej i politycznej Andrzeja Szeptyckiego, ukrywającego pod sutanną swoje diabelskie intencje. Serdecznie zapraszam na odcinek 9, pod tytułem Splamiona Sutanna.

Źródło zdjęć: Wikipedia